| نماز روز دوازدهم دو ركعت نماز، در ركعت اول بعد از حمد سه مرتبه سوره كافرون، در ركعت دوم بعد از حمد سه مرتبه سوره توحید.[1] نماز روز هفدهم دو ركعت نماز كند، در هر ركعت بعد از حمد ده مرتبه سوره قدر و ده مرتبه سوره توحید، و بعد از سلام در مصلّای خود بنشیند و این دعا را بخواند: «اللهمّ انت حیّ لا تموت...».[2] [1] . مفاتیح الجنان، ص 598. [2] . مفاتیح الجنان، ص 599. |
نماز اولین شب جمعه ماه رجب
عمل لیله الرغائب: اولین شب جمعه این ماه «لیله الرغائب» نام دارد كه دارای فضیلت بسیاری است. دستور این عمل چنین است: روز پنج شنبه را روزه بگیرد و بین نماز مغرب و عشاء دوازده ركعت نماز دو ركعتی به ترتیب زیر بخواند:
الف. در هر ركعت بعد از حمد سه مرتبه سوره قدر و سیزده مرتبه سوره اخلاص.
ب. بعد از نمازها بگوید: «اللهمّ صلّ علی محمّد النّبیّ الامّیّ و آله».
ج. پس سجده كند و هفتاد مرتبه بگوید: «سبّوح قدّوس ربّ الملائكه و الرّوح». سپس از سجده برخیزد و بگوید: «ربّ اغفر و ارحم و تجاوز عمّا تعلم انّك انت العلیّ العظیم».
د. بار دیگر به سجده رود و هفتاد مرتبه بگوید: «سبّوح قدّوس ربّ الملائكه و الروح». و در خاتمه نیازمندیهای خویش را از خداوند طلب نماید.[2]
نماز در روز جمعه ماه رجب
از رسول اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ روایت شده است: كسی كه چهار ركعت نماز بخواند مابین ظهر و عصر جمعه، در هر ركعت سوره حمد یك مرتبه و آیه الكرسی هفت مرتبه و سوره توحید پنج مرتبه و بعد از نماز ده مرتبه بگوید: «استغفرالله الذی لا اله الّا هو و اسأله التّوبه».
ثواب: بنویسد خدای تعالی برای او هر روز تا بمیرد هزار حسنه و عطا می فرماید خدا به او به اندازه هر آیه كه قرائت كرده شهری در بهشت از یاقوت سرخ و به هر حرفی قصری در بهشت از درّ سفید، و تزویج می فرماید خدای تعالی به او حور العین، و راضی می شود از او به رضایی كه سختی و غضبی بعد از او نباشد و نوشته می شود از عبادت كنندگان و ختم عمرش به سعادت و مغفرت است.[3]
نماز در روز اول ماه رجب
نماز حضرت سلمان كه رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ به او فرمود این نماز را بخوان.
این نماز ده ركعت است كه به صورت پنج نماز دو ركعتی به شرح زیر خوانده می شود:
الف. در هر ركعت بعد از حمد، سه بار سوره اخلاص و سه بار سوره كافرون.
ب. بعد از هر دو ركعت دستها را بلند كند و این دعا را بخواند:
«لا اله الّا الله وحده لا شریك له، له الملك و له الحمد یحیی و یمیت و هو حیّ لا یموت بیده الخیر و هو علی كلّ شیء قدیر».
ج. سپس بگوید:
«اللهمّ لا مانع لما اعطیت و لا معطی لما منعت و لا ینفع ذا الجدّ منك الجدّ». پس دستها را به روی خود بكشد.[4]
سید روایت كرده است كه هر كس در ماه رجب یك روز را روزه بدارد و چهار ركعت نماز گزارد در ركعت اول صد مرتبه آیه الكرسی و در ركعت دوم دویست مرتبه سوره توحید، نمیردتاجای خود را در بهشت ببیند یا دیده شود برای او.[5]
نماز یك شبی در ماه رجب
از رسول اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ روایت شده كه فرمود: «هر كس در یك شب از ماه رجب دو ركعت نماز، و در این دو ركعت صد مرتبه سوره توحید را بخواند، ثواب آن مثل این است كه صد سال روزه گرفته است در راه خدا، و عطا كند خدا به او صد قصر در بهشت در هر قصری در جوار یكی از پیغمبران ـ علیهم السّلام ـ ».[6]
یاد آوری میشود كه شبهای ماه رجب هر كدام نماز به خصوصی دارند كه در كتاب شریف مفاتیح الجنان به تفصیل آورده شده است.
[1] . مفاتیح الجنان، ص 286.
[2] . بحار الانوار، ج 98، ص 396.
[3] . اقبال، ص 238، مفاتیح الجنان، ص 286.
[4] . مفاتیح الجنان، ص 293، المراقبات، ص 46.
[5] . مفاتیح الجنان، ص 285.
[6] . مفاتیح الجنان، ص 287.
كیفیت نماز استسقاء
این نماز دو ركعت است و آن مانند نماز عیدین است (عید فطر و عید قربان). در هر ركعت یك حمد و یك سوره توحید، و در ركعت اول، پنج تكبیر دارد و در ركعت دوم چهار تكبیر، پس از هر تكبیر در هر ركعت، یك قنوت است. بهتر است در قنوت، دعایی خوانده شود كه طلب باران در آن است.
مستحبات نماز استسقاء
1. بلند خواندن حمد و سوره
2. مستحب است سوره اعلی در ركعت اول و سوره الشمس در ركعت دوم.
3. و نیز مستحب است این كه نماز را بعد از گرفتن سه روز روزه بخوانند، یعنی امام امر كند مردم را كه سه روز روزه بگیرند وآنگاه به صحرا روند برای نماز ، به نحو سه روز روزه، روز اول روزه شنبه و آخرش دوشنبه باشد و یا روز اول چهارشنبه و آخرش جمعه باشد.
4. ونیز مستحب است این كه نماز باران پس از توبه ی مردم از گناهان به سوی خدا و بعد از تطهیر اخلاق خود از صفحات پست نفسانی باشد.
5. بیرون رفتن امام جماعت همراه با نماز گزار به صحرا، در نهایت وقار آرامش و خشوع و حالت نیاز و انتخاب جایی تمیز برای نماز، و داشتن حالتی نیازمندانه و ترحم انگیز، مثلاً پا برهنه بودن.
6. منبر را با خود به صحرا ببرند، مؤذنها همراه مردم باشند، پیران و كودكان و چهارپایان را هم با خود ببرند، و بچه ها را از مادرانشان جدا سازند تا گریه ها و ضجه ها زیاد شود و سبب نزول رحمت گردد.
7. پیشنماز، پس از نماز، ردای خود را دگرگون سازد، یعنی قسمت راست را به سمت چپ و سمت چپ را به سمت راست بگرداند و به صدای بلند صد مرتبه تكبیر به طرف راست و صد بار تسبیح به سمت چپ بگوید و صد بار حمد و شكر خدا بگوید، مردم هم همصدا با او ذكر بگویند و آنگاه دعا كند، مردم هم دعا كنند و آمین بگویند و بسیار تضرع و ناله نمایند.
8. بهتر است در دعاها، از آنچه از امامان معصوم ـ علیهم السّلام ـ نقل شده استفاده شود، از جمله دعای 19 در صحیفه سجادیه.
9. دعای حضرت علی ـ علیه السّلام ـ در مورد نماز باران.
10. چنانچه بعد از خواندن نماز با آن همه مقدمات دعای ایشان مستجاب شد و باران بارید و سیراب شدند پس مطلوب حاصل است، و اگر استجابت دعا تأخیر افتاد و باران نبارید، دوباره و سه باره به صحرا برگردند و نماز بخوانند و از رحمت خداوند مأیوس نشوند چون برای پیغمبران گذشته هم چنین اتفاقی افتاده كه در بار اول باران نباریده و بار دوم یا سوم باریده.
| چون خواستی بخوابی، نزد خود ظرف آب تمیزی بگذار و رویش را بپوش، چون برای نماز شب بیدار شوی سه جرعه از آن بنوش و با بقیه آن وضو بگیر و رو به قبله اذان و اقامه بگو و دو ركعت نماز به هر سوره ای كه خواهی بخوان. و در ركوع و بعد از آن و در سجده و بعد از آن و در سجده دوم و بعد از آن و در هر یك بیست و پنج مرتبه بگو: «یا غیاث المستغیثین». در ركعت دوم مانند آن بخوان و بعد از سلام رو به آسمان كن و سی مرتبه بگو: «من العبد الذّلیل اِلی المَولی الجَلیل» و حاجتت را بخواه كه برآورده شود، ان شاء الله.[1]
[1] . مكارم الاخلاق، ص 320. |
نماز توبه
حضرت ختمی مرتبت (ص) روز یكشنبه دوم ذی القعده بیرون تشریف آورده فرمودند: ایّها الناس! كدام یك از شما اراده توبه كرده است ؟ عرض كردند : همه ما می خواهیم توبه نماییم . فرمود : غسل كنید و وضو بگیرید و چهار ركعت نماز و در هر ركعت یك مرتبه سوره حمد و سه مرتبه سوره توحید و یك مرتبه معوذتین ( سوره های فلق و ناس ) بخوانید و بعد از نماز هفتاد مرتبه استغفار و ختم به «لا حول و لا قوه الا بالله العلی العظیم» بكنید و بعد از آن بگویید: «یا عزیز یا غفار اغفر لی ذنوبی وذنوب جمیع المومنین و المؤمنات فانه یغفر الذنوب الا انت».
و فرمود: نیست هیچ بنده ای از امت من، كه این عمل را انجام دهد، مگر اینكه منادی از آسمان ندا كند: ای بنده خدا عملت را از سر بگیر كه توبه تو مقبول است وگناه تو آمرزیده، و فرشته دیگر صدا كند از زیر عرش، ای بنده مبارك باد بر تو و اهل تو و ذریه تو، و دیگری صدا كند دشمنان تو از تو راضی خواهند شد در روز قیامت . ودیگری صدا كند كه ای بنده ما با ایمان می میری و دین از تو گرفته نخواهد شد و قبر تو گشاده و منور خواهد شد. و دیگری صدا كند كه ای بنده پدر و مادر تو از تو خشنود خواهند شد، اگر چه غضبناك بوده باشند در وسعت روزی خواهی بود. حضرت جبرئیل ـ علیه السّلام ـ ندا می كند: من وقت مرگت با ملك الموت می آیم و مهربانی می كنم به تو. صدمه نمی زند به تو اثر مرگ و خارج می شود روح تو از بدنت به آسانی.
عرض كردند : یا رسول الله ! اگر كسی این عمل را در غیر ذی القعده بجا آورد ، چطور می شود ؟ فرمود: همان طور است كه وصف كردم و فرمودند : این كلمات را جبرئیل در معراج به من یاد داد.[2]
[1] . مكارم الاخلاق، ص 328.
[2] . رساله لقاء الله، میرزا ملكی تبریزی، ص 81.
|
یكی دیگر از نمازهای مستحبی كه خیلی ارزش دارد، نماز روز عید غدیر است. این نماز دو ركعت است كه در هر ركعت بعد از حمد ده مرتبه سوره توحید و ده مرتبه آیه الكرسی و ده مرتبه سوره قدر خوانده می شود و بهتر است این نماز نزدیك ظهر به جا آورده شود و قبل از آن غسل انجام گیرد.
ثواب: امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمود: «كسی كه این نماز را بخواند ثواب صد هزار حج و صد هزار عمره را می برد و هر حاجتی از خدا در خواست كند، خداوند آن را برآورده می نماید».[1]
[1] . مفاتیح الجنان، ص
نماز عید دو ركعت است. كه نمازگزار در ركعت اول بعد از خواندن حمد و سوره، باید پنج تكبیر بگوید و بعد از هر تكبیر یك قنوت بخواند. و بعد از قنوت پنجم، تكبیر دیگری بگوید و به ركوع رود و دو سجده بجا آورد و برخیزد.
سپس در ركعت دوم چهار تكبیر بگوید، بعد از هر تكبیر قنوت بخواند و تكبیر پنجم را بگوید و به ركوع رود. بعد از ركوع دو سجده كند و تشهد بخواند و نماز را سلام دهد.[1]
احكام نماز عید فطر
1. نماز عید فطر وقربان در زمان حضور امام (عج) واجب است.
2. نماز عید فطر و قربان در زمان غیبت مستحب است.
3. وقت نماز عید از اول آفتاب روز عید تا ظهر.
4. مستحب است كه قبل از نماز عید، غسل نماییم.
5. نماز عید، سوره مخصوصی ندارد. بهتر است كه در ركعت اول آن، سوره 91 (شمس) و در ركعت دوم سوره 88 (غاشیه)، یا در ركعت اول سوره 87 (اعلی) و در ركعت دوم سوره 91 ( شمس) خوانده شود.
6. نماز عید، اذان و اقامه ندارد و به جای آن سه بار گفته می شود: «الصّلوه».
7. پس از نماز، امام جماعت در برابر مردم قرار می گیرد و مانند نماز جمعه رجاءً در دو نوبت سخنرانی می كند و در ضمن پند و اندرز بیان مسائل سیاسی و اجتماعی، در عید فطر احكام زكات فطر، و در سخنرانی عید قربان احكام ذبح و قربانی و موارد مصرف آنها را بیان می نماید.[2]
دعای قنوت نماز عید فطر
اللهمّ اهل الكبریاء و العظمه و اهل الجود و الجبروت و اهل العفو و الرّحمه و اهل التقوی و المغفره، اسئلك بحقّ هذا الیوم، الّذی جعلته للمسلمین عیدا و لمحمّد صلّی الله علیه و آله ذخراً و شرفاً و كرامهً و مزیداً، ان تصلی علی محمّد و آل محمد و ان تدخلنی فی كلّ خیر ادخلت فیه محمّدا و آل محمّد، و ان تخرجنی من كلّ سوء اخرجت منه محمّدا و آل محمد صلواتك علیه و علیهم. اللهمّ انی اسئلك خیر ما سئلك به عبادك الصّالحون و اعوذ بك ممّا استعاذ منه عبادك المخلصون.
خداوندا تو سزاوار بزرگی، سرفرازی، بخشندگی، توانایی، بخشایش و رحمتی. سزاوار آنی كه به خاطر تو پرهیز كنیم و از تو آمرزش بخواهیم در روزی كه برای مسلمانان عید قرار داده ای. و برای محمد كه درود خدا بر او و دودمانش باد، ذخیره افتخار و بلندی مقام كه بر او و دودمانش درود فرستی و مرا بدانچه نیكی و سعادت است و به محمد ـ صلّی الله علیه و آله ـ و خاندانش ارزانی داشته ای بهره مند سازی و از هر بدی كه محمد ـ صلّی الله علیه و آله ـ و خاندانش را خارج ساختی، رهایی دهی، درود تو بر محمد ـ صلّی الله علیه و آله ـ و خاندانش باد. خداوندا! از تو می خواهم بهترین چیزی را كه بندگان شایسته ات از تو می خواهند، و به تو رو می آورم بدان گونه كه بندگان شایسته ات از بدیها پناه آورده اند.[3]
چگونه نماز جعفر طیار بخوانیم ؟
این نماز چهار ركعت است كه دو سلام دارد (دو تا دو ركعتی).
در هر ركعتی حمد و سوره می خواند، سپس پانزده مرتبه می گوید: «سبحان الله و الحمدلله و لا اله الّا الله و الله اكبر».
و همین تسبیح را ده مرتبه در ركوع و هم چنین ده مرتبه بعد از سر برداشتن از ركوع و هم چنین ده مرتبه در سجده اول و ده مرتبه بعد از سر برداشتن از آن و ده مرتبه در سجده دوم و ده مرتبه بعد از سر بلند نمودن تسبیحات را می گوید.
پس در هر ركعتی هفتاد و پنج مرتبه و مجموع آنها (در تمام چهار ركعت) سیصد تسبیح می شود.
حال اگر كسی می خواهد نماز جعفر را بخواند، اما فرصت كافی برای گفتن تمام سیصد مرتبه ذكر تسبیحات اربعه را ندارد، می تواند به همان مقدار كه فرصت دارد بخواند و مابقی را پس از اتمام نماز، در هر حالتی كه بود، به امید ثواب بخواند و اگر اصلا وقت برای گفتن تسبیحات اربعه ندارد، می تواند دو نماز دو ركعتی به نیت جعفر بخواند و ذكرهای تسبیحات اربعه را بعد از نماز در حال راه رفتن و یا در محیط كار به امید ثواب بگوید و یا اگر فرصتش به مقداری است كه فقط می تواند دو ركعت از نماز را به صورت كامل بخواند می تواند آن دو ركعت را خوانده و بعد كه فرصت پیدا كرد دو ركعت دیگر را بخواند. حال اگر تسبیحات اربعه را فراموش كرد بخواند، در صورتی كه محلش نگذشته باشد باید آن را به جا آورد، اما اگر محل آن گذشته، نمازش صحیح است، ولی باید بعد از نماز هر مقداری را كه فراموش كرد به امید ثواب قضا كند.
آداب نماز جعفر طیار
1. از آداب نماز جعفر طیار این است كه در ركعت اول بعد از حمد، سوره زلزال و در ركعت دوم سوره عادیات و در ركعت سوم سوره نصر و در ركعت چهارم سوره توحید خوانده شود.
2. مستحب است كه در سجده دوم ركعت دوم، بعد از تسبیحات بگوید: «یا من لبس العزّ و الوقار، یا من تعطّف بالمجد و تكرّم به، یا من لا ینبغی التّسبیح الّا له، یا من احصی كلّ شیء علمه، یا ذا النّعمه و الطّول، یا ذا المنّ و الفضل، یا ذالقدره و الكرم، اسئلك بمعاقد العزّ من عرشك و منتهی الرّحمه بكتابك و بأسمك الأعظم الأعلی و كلماتك التّامّات ان تصلّی علی محمّد و آل محمّد و افعل بی كذا و كذا» سپس حاجتهایش را بگوید، به فارسی هم می تواند حاجاتش را درخواست كند.
3. بعد از فارغ شدن از نماز، مستحب است دعایی را كه شیخ طوسی و سید بن طاووس از مفضل بن عمر نقل كرده اند بخواند.
مفضل می گوید: ابا عبدالله امام جعفر صادق ـ علیه السّلام ـ را دیدم نماز جعفر طیار را می خواند و دستهایش را بلند كرد و به این دعا خدا را خواند: «یا ربّ یا ربّ» تا نفس قطع شد، «یا ربّاه یا ربّاه» تا نفس قطع شد، «ربّ ربّ» تا نفس قطع شد، «یا الله یا الله» تا نفس قطع شد، «یا حیّ یا حیّ» تا نفس قطع شد، «یا رحیم یا رحیم» تا نفس قطع شد، «یا رحمان یا رحمان» هفت مرتبه، «یا ارحم الرّاحمین» هفت مرتبه. سپس گفت:
«اللّهمّ انّی افتتح القول بحمدك و انطق بالثّناء علیك و امجدك و لا غایه لمدحك و اثنی علیك و من یبلغ غایه ثنائك و امد مجدك و انّی لخلیقتك كنه معرفه مجدك و ایّ زمن لم تكن ممدوحاً بفضلك موصوفاً بمجدك عوّاداً علی المذنبین بحلمك تخلّف سكّان ارضك عن طاعتك و كنت علیهم عطوفاً بجودك جواداً بفضلك عوّاداً بكرمك یا لا اله الّا انت المنّان ذو الجلال و الإكرام».
سپس حضرت به من فرمود: «ای مفضل اگر حاجت مهمی داری این نماز را به جا آور و با این دعا (خدا را) بخوان و حاجتت را (از خدا) بخواه كه خدا ان شاء الله برآورده می كند و به او اطمینان است».[1]
نماز جعفر طیار را می توان به نیابت برای مردگان و شهدا خواند و هم چنین می تواند بدون نیابت ثوابش را هدیه كرد. هدیه كردن ثواب نماز به روح اموات و شهدا، هم درجات آنها را زیادتر می كند و هم اجر خود انسان را بیشتر می گرداند و هر چه هدیه شونده مقامش بالاتر باشد، اجر هدیه كننده بیشتر می شود.
این نماز را به حساب نوافل شبانه روزی می توان گذارد، یعنی نافله را به این طریق می توان به جا آورد.[2]
در حدیث رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ آمده است در مقام كسی كه نماز جعفر گزارد، اگر بر او مثل ریگ بیابان و كف دریا گناه باشد كه می آمرزد مر او را حق تعالی.[3]
[1] . تحریر الوسیله، ج 1، ص 244.
[2] . تحریر الوسیله، ج 1، ص 245.
[3] . مفاتیح الجنان، ص 692.
در زمان غیبت ولی عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نماز جمعه به فتوای اكثر فقهای شیعه، واجب تخییری است. یعنی مكلف می تواند روز جمعه به جای نماز ظهر، نماز جمعه بخواند، ولی جمعه افضل است و احتیاط بیشتر در آن است كه هر دو را به جا آورند و كسی كه نماز جمعه را به جا آورده باشد واجب نیست نماز ظهر را هم بخواند، ولی احتیاط مستحب آن است كه آن را نیز بجا آورد.[1]
چگونه نماز جمعه بخوانیم ؟
نماز جمعه دو ركعت است و كیفیت آن مانند نماز صبح است. این نماز دارای دو قنوت است. قنوت اول قبل از ركوع ركعت اول، و قنوت دوم پس از ركوع ركعت دوم است. نماز جمعه دارای دو خطبه است كه مانند اصل نماز واجب بوده و باید توسط امام جمعه ایراد شود. بدون این دو خطبه، نماز جمعه محقق نمی شود و واجب است دو خطبه را قبل از نماز جمعه بخواند.[2]
[1] . توضیح المسائل، احكام نماز جمعه، م 1 ـ 2.
[2] . توضیح المسائل، احكام نماز جمعه، م 23 ـ 26.
امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمود: میان مغرب و عشاء دو ركعت نماز بخواند، در ركعت اول بعد از حمد این آیه را بگوید:
«و ذا النّون اذ ذهبَ مغاضباً فظنّ ان لن نقدر علیه فنادی فی الظّلمات ان لا اله الا انت سبحانك انّی كنت من الظّالمین فاستجبنا له و نجّیناه من الغمّ و كذلك ننجی المؤمنین».
و ذو النون (صاحب ماهی، منظور یونس پیغمبر فرزند من است) چون خشمگین رفت پنداشت هرگز بر او تنگ نخواهیم گرفت. پس در ظلمات ندا كرد: جز تو خدایی نیست، تو منزهی، همانا من از ستمكارانم. پس او را اجابت كردیم و از غم رهایش دادیم و مؤمنین را این چنین رها می گردانیم.
و در ركعت دوم بعد از حمد، آیات زیر را:
«و عنده مفاتیح الغیب لا یعلمها الا هو و یعلم ما فی البرّ و البحر و ما تسقط من ورقه الا یعلمها و لا حبّه فی ظلمات الارض و لا رطبٍ و لا یابسٍ الّا فی كتاب مبین».
و كلیدهای غیب نزد اوست و جز او كسی آن را نمی داند و آن چه در خشكی و دریاست می داند و برگی بر زمین نمی افتد و هیچ دانه ای در تاریكیهای زمین نیست، مگر كه از آن آگاه است. و تر و خشكی نیست مگر كه در كتاب روشن ثبت افتاده است.
بعد دستها را به قنوت برداشته و این دعا را می خوانی:
«اللّهمّ انّی اسئلك بمفاتح الغیب الّتی لا یعلمها الّا انت ان تصلّی علی محمّد و آل محمّد و ان تفعل بی كذا و كذا».
و به جای این كلمات حاجات خود را به هر زبانی كه بتواند از خدا بخواهد، و پس از آن بگوید:
«اللّهم انت ولیّ نعمتی و القادر علی طلبتی تعلم حاجتی فاسئلك بحقّ محمد و آله علیه و علیهم السّلام لمّا قضیتها لی».
بارالها، تو را به اسرار غیب، كه جز تو كسی آن را نمی داند، سوگند می دهم كه بر محمد و دودمان او درود فرستی و درباره من چنین و چنان كنی.
بارالها، تو ولی نعمت منی و به برآوردن نیاز من توانایی و حاجت مرا می دانی. سوگند به حق محمد و آل او، كه بر او و بر آنان درود باد كه حاجت مرا برآوری.
فضیلت نماز شب
امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمود: «نماز شب صورت را زیبا و خلق را نیكو و انسان را خوشبو می گرداند، رزق را زیاد و قرض را ادا می كند، اندوه را برطرف می سازد و چشم را جلا می دهد».[1]
رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ فرمود: «نماز شب وسیله ای است برای خوشنودی خدا و دوستی ملائكه».[2]
امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمود: «در خانه هایی كه نماز شب خوانده می شود و قرآن تلاوت می گردد، آن خانه ها نزد آسمانیان هم چون ستاره درخشانند».[3]
چگونه نماز شب بخوانیم ؟
كیفیت نماز شب
نماز شب مجموعاً یازده ركعت است:
1. هشت ركعت آن، كه دو ركعت، دو ركعت، مانند نماز صبح خوانده می شود و چهار دو ركعتی آن به نیت نماز شب می باشد.
2. دو ركعت نماز شفع: بهتر است در ركعت اول آن بعد از حمد، سوره «ناس» و در ركعت دوم بعد از حمد، سوره «فلق» خوانده شود.
3. یك ركعت نماز وتر: بعد از حمد سه بار سوره «توحید» و یك بار سوره «فلق» و یك بار سوره «ناس» بخوانیم و میتوان یك سوره تنها خواند، سپس دستها را برای قنوت به سوی آسمان بالا می بریم و حاجات خود را از خدا می خواهیم.
و برای چهل مؤمن دعا می كنیم.
و طلب مغفرت می كنیم و هفتاد مرتبه می گوییم: «استغفرالله ربّی و اتوبُ الیه».
از پروردگار خود طلب آمزرش و مغفرت می كنیم و به سوی او بازگشت می نمایم.
آن گاه 7 بار می گوییم «هذا مقامُ العائذٍٍِ بكَ منَ النّارِ»؛ این است مقام كسی كه از آتش قیامت به تو پناه می برد.
و بعد از آن 300 مرتبه می گوییم: «العفو» و سپس می گوییم: «ربّ اغفرلی و ارحمنی وتُب عَلیَّ انّكَ انتَ التّوابُ الغفُورُ الرّحیم».[4]
احكام نماز شب
1. هشت ركعت به نیت نماز شب و سپس دو ركعت نماز شفع و آن گاه یك ركعت نماز وتر، كه با فضیلت ترین نماز شب، نماز وتر و شفع است و دو ركعت شفع برتر از وتر است.
2. برای نماز شب می توان به نماز شفع و وتر اكتفا كرد، بلكه هنگام تنگی وقت می توان تنها به نماز وتر اكتفا نمود.
3. وقت نماز شب از نیمه شب تا فجر صادق است، و هنگام سحر از سایر مواقع بهتر است و تمامی ثلث آخر شب سحر محسوب می شود. و افضل از آن خواندن نماز شب نزدیكیهای فجر است.[5]
4. جایز است انسان نماز شب را نشسته بخواند حتی در حال اختیار. ولی اگر می خواهد نشسته بخواند بهتر آن است كه هر دو ركعت نشسته را یك ركعت ایستاده حساب كند. بنابراین باید هشت بار دو ركعت نشسته و هر دو ركعت به یك سلام كه جمعاً شانزده ركعت می شود به نیت نماز شب بخواند و دوباره دو ركعت هر دو ركعت به یك سلام به نیت نماز شفع و دو بار یك ركعت هر یك ركعت به یك سلام به نیت نماز وتر، ولی در حال اضطرار و مریض همان یازده ركعت كفایت می كند.
5. شخص مسافر می تواند نماز شب را پیش از نیمه شب بخواند.
6. جوانی كه می ترسد خواب بماند و نماز شب از او فوت شود می تواند نماز شب را پیش از نیمه شب بخواند.
7. كسانی كه برای خواندن نماز شب بعد از نیمه شب عذری دارند مانند پیرمردان و یا كسی كه از سرد شدن هوا می ترسد و یا از جنب شدن در خواب می ترسد... می توانند نماز شب را قبل از نیمه شب بخوانند.
8. خواندن سوره در ركعتهای نماز شب لازم نیست و می تواند فقط به خواندن سوره حمد اكتفا كند. هم چنین قنوت در ركعتهای دوم مستحب است و می تواند بدون قنوت بخواند.
9. نماز وتر یك ركعت است و می شود آن را بدون قنوت به جا آورد.
10. لازم نیست همه یازده ركعت را در یك مجلس بخواند، بلكه می تواند در دو سه نوبت بخواند، بلكه تفریق افضل است، همان طور كه رسول خدا تهجد می كرد.
11. مستحب است كه نماز شب را بلند بخواند تا اگر از خانواده اش كسی می خواهد برای به نماز شب برخیزد بیدار شود، چنان چه در روایت است و شهید و دیگران نیز تصریح به استحباب جهر نموده اند.
بدیهی است كه استحباب بلند خواندن نماز شب در جایی است كه امن از ریا و سُمعه باشد و اگر خدای ناخواسته خوف ریا و سُمعه در بلند خواندن باشد باید آهسته بخواند.[6]
[1] . بحار الانوار، ج 87، ص 153.
[2] . همان منبع، ص 161.
[3] . وافی، ج 2، ص 23.
[4] . رساله نوین، ج 1، ص 170.
[5] . تحریر الوسیله، ج 1، ص 136.
[6] . كتاب شمع سحر، شب مردان خدا، مفاتیح الجنان.
نماز روز شنبه
از رسول اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ نقل شده كه فرمود: هر كه در شنبه، چهار ركعت نماز بخواند در هر ركعت حمد یك مرتبه و سوره كافرون سه مرتبه و بعد از فارغ شدن، یك مرتبه آیه الكرسی را بخواند، بنویسد خدای عز و جل از برای او به هر حرفی ثواب یك شهید.[1]
نماز روز یكشنبه
نقل شده است روز یكشنبه وقت چاشتگاه كه آفتاب بالا آمده باشد، دو ركعت نماز می خوانی. در ركعت اول بعد از حمد سه مرتبه سوره كوثر را می خوانی و در ركعت دوم بعد از حمد سه مرتبه سوره توحید را. كسی كه این نماز را بخواند آزاد می شود از آتش و پاك می شود از نفاق و ایمن می شود از عذاب. پس ذكر كرده اند ثوابهای زیادی برای خواننده این نماز.[2]
نماز روز دوشنبه
نماز این روز چهار ركعت نقل شده است و در ركعت اول بعد از حمد یك مرتبه آیه الكرسی و در ركعت دوم حمد یك مرتبه و سوره توحید یك مرتبه و در دو ركعت دیگر ركعت اول بعد از حمد سوره فلق یك مرتبه و ركعت دوم بعد از حمد سوره ناس یك مرتبه و بعد از فارغ شدن از چهار ركعت ده مرتبه استغفار نماید.[3]
نماز شب سه شنبه
نماز این شب دو ركعت نقل شده است، ركعت اول بعد از حمد یك مرتبه سوره قدر و ركعت دوم بعد از حمد هفت مرتبه سوره توحید.
نماز روز سه شنبه
نماز روز سه شنبه دو ركعت روایت شده است كه در هر ركعت حمد یك مرتبه و سوره والتّین و سوره توحید و سوره فلق و سوره ناس هر كدام یك مرتبه.[4]
نماز روز چهارشنبه
نماز این روز دو ركعت است، در هر ركعتی بعد از حمد سوره زلزلت یك مرتبه و سوره توحید سه مرتبه. و كسی كه این نماز را بخواند خدا رفع كند از او تاریكی قبر را تا روز قیامت. پس ذكر شده است ثواب زیاد برای خواننده این نماز.[5]
نماز روز پنج شنبه
نماز این روز دو ركعت است، در هر ركعت حمد یك مرتبه و سوره نصر و سوره كوثر هر كدام پنج مرتبه، و بعد از عصر چهل مرتبه سوره توحید را بخواند و چهل مرتبه استغفار نماید. كسی كه این نماز را بخواند عطا شود به او حسنات، به عدد آن چه در بهشت و در جهنم است.[6]
نماز روز جمعه
از امیر المؤمنین ـ علیه السّلام ـ منقول است هر كه در این روز هشت ركعت نماز به جا آورد هنگامی كه به قدر یك تیزه آفتاب بلند شده باشد یا بیشتر، خدای تعالی بلند نماید برای او هزار درجه در بهشت.
نماز روز جمعه از امیر المؤمنین ـ علیه السّلام ـ چهار ركعت است. در هر ركعت حمد و آیه الكرسی پانزده مرتبه، و چون از نماز فارغ شدی هفتاد مرتبه «استغفرالله» و پنجاه مرتبه «لا حول و لا قوّه الّا بالله» بگوید.[7]
[1] . جمال الاسبوغ بكمال العمل المشروع، ص 46.
[2] . جمال الاسبوغ بكمال العمل المشروع، ص 54.
[3] . جمال الاسبوغ بكمال العمل المشروع، ص 64.
[4] . همان، ص 77.
[5] . جمال الاسبوغ بكمال العمل المشروع، ص 89.
[6] . جمال الاسبوغ بكمال العمل المشروع، ص 98.
[7] . همان، ص 117.
قال الباقر – علیه السلام -ان العبد لیرفع له من صلاته نصفها و ثلثها و ربعها و خمسها فما یرفع له الا ما قبل علیها بقلبه و انما امروا بالنوافل لیتم لهم مانقصوا من الفریضة
نمازى که بنده به جا مى آورد، گاهى نصف و گاهى یک سوم و گاهى چهارم و گاهى یک پنجم آن بالا برده مى شود، زیرا بالا برده نمى شود مگر آن نمازى که با توجه و حضور قلب باشد، مردم ماءمور به انجام نمازهاى مستحب شده اند تا نقص نمازهاى واجب آنان توسط مستحباب جبران شود. (بحارالانوار، ج ۸۷، ص ۲۸).
چگونه نماز نافله بخوانیم ؟
نافله های روز
1. نافله نماز صبح، قبل از نماز صبح، 2 ركعت.
2. نافله نماز ظهر، قبل از نماز ظهر ، 8 ركعت.
3. نافله نماز عصر، قبل از نماز عصر، 8 ركعت.
4. نافله نماز مغرب، بعد از نماز مغرب، 4 ركعت.
5. نافله نماز عشاء، بعد از نماز عشاء، 2 ركعت
نافله های شب:
1. هشت ركعت نماز شب.
2. دو ركعت نماز شفع.
3. یك ركعت نماز وتر.
بنابراین تعداد نافله ها 34 ركعت، دو برابر تعداد فرایض است.
بین نمازهای مستحبی به خواندن نافله های شبانه روز بیشتر سفارش شده است.